Bağlam temelli soru nedir? MEB soru yazım kılavuzuna göre

Tanım

MEB'in kılavuzuna göre bağlam temelli bir soru, öğrencinin metin, problem durumu, veri seti, görsel ya da senaryo gibi anlamlı bir bağlamla karşılaşmasını ve bu bağlamı kullanarak karar vermesini, yorum yapmasını, çözüm üretmesini ya da açıklama getirmesini gerektirir. Bu soru türü, yalnızca bilgiyi hatırlamayı değil onu yeni durumlara uygulamayı da ölçer.

Kılavuz, bağlam temelli soruların Maarif Modeli'nde öğrencinin zihinsel ve sosyal becerilerini günlük hayatta sergileyebildiği birer beceri kanıtı işlevi gördüğünü söyler; soruları belirli bir senaryo, durum, grafik, metin ya da tabloya dayandırmanın soyut kavramları somutlaştırdığını da ekler.

Bağlam ne zaman işlevsizdir?

Kılavuzdaki ilke şudur: bağlam yalnızca bir dekor işlevi görmemelidir. Soru, bağlamdaki metin veya görsel incelenmeden sadece genel kültür ya da ön bilgiyle çözülebiliyorsa o bağlam işlevsizdir ve soru yeniden kurgulanmalıdır. Yazara önerilen kontrol sorusu: “Öğrenci bu metni veya görseli incelemeden, sadece ön bilgisiyle veya seçeneklerden giderek soruyu cevaplayabilir mi?”

Bağlamın seçiminde de ilkeler vardır: günlük hayatta karşılaşılabilecek gerçek yaşam senaryoları; sınıf seviyesine uygun dil; öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyini aşmayan veriler; herkesin erişebileceği ortak bağlamlar (okul, park, doğa, alışveriş gibi).

Seçenekler (çeldiriciler) nasıl kurulur?

Kılavuz, çeldiricilerin nitelikli olması gerektiğini söyler: rastgele yanlış ifadelerden değil, öğrencilerin konuyu eksik öğrenmesi ya da yanlış yapılandırması nedeniyle düşebileceği kavram yanılgılarından veya hatalı akıl yürütmelerden seçilmelidir. “Hepsi”, “Hiçbiri” gibi muhakeme yapmadan elenebilecek seçeneklerden kaçınılması da önerilir.

Bu, bir çoktan seçmeli soruyu çözerken yanlış şıkların neden orada olduğunu anlamanın yararını gösterir: her yanlış şık, bir hatalı akıl yürütmeyi temsil edecek biçimde kurulmalıdır.

Gereksiz bilişsel yük

Kılavuza göre sorular, çözüm için zorunlu olmayan görsellerden ve karmaşık cümle yapılarından arındırılmalıdır; soru, öğrencinin okuma-anlama becerisini değil, ilgili disiplinde hedeflenen becerisini ölçmelidir.

Bu bilgi ne işe yarar?

Beceri temelli sınav sorularının nasıl kurulduğunu bilmek, soruyu çözerken neye bakılacağını netleştirir. Sınavlarla ilgili tarih ve açıklamalar için Maarif Modeli LGS ve YKS'yi nasıl etkileyecek? sayfasına bak.