Kavramsal beceriler: temel, bütünleşik ve üst düzey düşünme
Kavramsal beceriler; temel beceriler (saymak, okumak, yazmak, çizmek gibi), bütünleşik beceriler (gözlemleme, çözümleme, yorumlama, yansıtma gibi) ve üç üst düzey düşünme becerisinden (karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme) oluşur. Her biri süreç bileşenlerine ayrılır.
Üç boyut
Ortak Metin kavramsal becerileri, iç içe geçmiş üç boyutta tanımlar. Temel ve bütünleşik beceriler, üst düzey düşünme becerilerinin gerçekleştirilmesinin alt yapısını oluşturur; metne göre aralarında aşamalı bir sıra yoktur.
| Boyut | Kod | MEB'in tarifi |
|---|---|---|
| Temel beceriler | KB1 | Karmaşık bir süreç gerektirmeden edinilen, gözlenebilen eylemler: saymak, okumak, yazmak, çizmek, bulmak, seçmek, belirlemek, işaret etmek, ölçmek, sunmak, çevirmek, kaydetmek gibi |
| Bütünleşik beceriler | KB2 | İki veya daha fazla temel becerinin birlikte işe koşulduğu, her biri süreç bileşenleriyle tanımlanmış beceriler |
| Üst düzey düşünme | KB3 | Bütünleşik becerilerden en az ikisini içeren, çok boyutlu zihinsel süreçler gerektiren eylemler |
Bütünleşik beceriler (KB2)
MEB'in listesinde, kodlarıyla birlikte, şunlar yer alır: çelişki giderme, gözlemleme, özetleme, çözümleme, sınıflandırma, bilgi toplama, karşılaştırma, sorgulama, genelleme, çıkarım yapma, gözleme dayalı tahmin etme, mevcut bilgiye dayalı tahmin etme, yapılandırma, yorumlama, yansıtma, muhakeme (akıl yürütme), değerlendirme, tartışma, mantıksal denetleme ve sentezleme.
Örnek, çözümleme becerisinin süreç bileşenleri: nesne, olgu ve olaylara ilişkin parçaları belirlemek ve parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek.
Üç üst düzey düşünme becerisi (KB3)
- Karar verme (KB3.1). Karar durumuna ilişkin amacı belirlemek; bilgi aramak/toplamak; olası alternatif önermeler/seçenekler oluşturmak; bunlar üzerinde mantıksal denetleme yapmak; ulaştığı yapıya dayalı seçim yapmak; kararının sonuçları üzerinde yansıtma yapmak.
- Problem çözme (KB3.2). Problemi yapılandırmak; özetlemek; çözümüne yönelik gözleme/veriye dayalı tahminde bulunmak; çözüme yönelik önermeler üzerinden akıl yürütmek; çözüme ilişkin yansıtmada/değerlendirmede bulunmak.
- Eleştirel düşünme (KB3.3). Olayı/konuyu/problemi sorgulamak; sorgulanan konuyla ilgili akıl yürütmek; akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtmak.
Süreç bileşeni nedir?
Her becerinin altındaki “SB” kodlu maddelere süreç bileşeni denir (örneğin KB3.2.SB1). Programlar, öğrenme çıktılarını yazarken bu bileşenleri referans noktası olarak kullanır; bileşenlere ekleme ya da çıkarma yapılmadan çıktı yazılması esastır. Bu yüzden bir öğrenme çıktısı, beceriyi “adım adım” yoklayan ölçme araçlarıyla uyumludur (ölçme ve değerlendirme).
Matematik dersindeki karşılığı için: Adım adım çözüm ve Maarif Modeli.