Maarif Modeli sözlüğü: sık geçen terimler
Bu sözlük, Maarif Modeli öğretim programlarında geçen terimleri MEB'in Ortak Metni'ndeki tanımlara dayanarak kısaca açıklar. Her terim bir ya da iki cümledir; ayrıntı için ilgili rehber sayfasına bağlanır.
A–D
Alan becerileri
Kavramsal becerileri ve/veya alana özgü bütünleşik becerileri kapsayan, derse özgü becerilerdir (ör. matematiksel problem çözme). Ayrıntı.
Beceri
MEB'in öğrenci kılavuzuna göre bir konuda düşünme, yöntemleri uygulama ve araçları kullanma yeteneğidir. Ayrıntı.
Bağlam temelli soru
Öğrencinin bir metin, problem durumu, veri seti, görsel ya da senaryoyla karşılaşıp bu bağlamı kullanarak karar vermesini, yorum yapmasını veya çözüm üretmesini gerektiren soru. Ayrıntı.
Bilgi kümesi
Bir ünite/tema/öğrenme alanında ele alınan bilgi bütünü; programda içerik çerçevesi olarak yazılır. Ayrıntı.
Bütüncül eğitim
İnsanın zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel ve ahlaki yönleriyle bir bütün olarak gelişimini ve eğitimini konu alan yaklaşım; modelin kuramsal temeli. Ayrıntı.
Bütünleşik beceriler
Kavramsal becerilerin ikinci boyutu (KB2): gözlemleme, çözümleme, yorumlama, yansıtma gibi, süreç bileşenleriyle tanımlanmış becerilerdir. Ayrıntı.
Çatı değerler
Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nde diğer değerlerle yoğun kesişimi olan değerler: saygı, sorumluluk ve adalet. Ayrıntı.
Destekleme
Farklılaştırılmış öğretimin, daha fazla zaman ve tekrara ihtiyaç duyan öğrenciler için içerik, süreç, ürün ve öğrenme ortamı uyarlamalarını kapsayan boyutu. Ayrıntı.
Disiplinler arası ilişkiler
Farklı disiplinlere ait bilgi ve becerilerin yapay değil anlamlı bir bütünlük içinde ilişkilendirilmesi. Ayrıntı.
E–K
Eğilimler
Becerilerin harekete geçmesini ve öğrenilmesini kolaylaştıran, değerleri besleyen zihinsel örüntüler: benlik, sosyal ve entelektüel eğilimler. Ayrıntı.
Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi
Eylemlerden değerlere, değerlerden erdemli insana uzanan çerçeve; çatı değerleri saygı, sorumluluk ve adalettir. Ayrıntı.
Esnek tasarıma dayalı program
Öğretim programı bileşenlerinin süreç detaylı yapıdan daha esnek kurulduğu program yapısı. Ayrıntı.
Farklılaştırılmış öğretim
İçerik, süreç ve ürün boyutlarının öğrencinin hazırbulunuşluğuna, ilgisine ve öğrenme profiline göre özelleştirildiği öğretim. Ayrıntı.
Hayat boyu öğrenme
Öğrenmenin yalnızca okul sürecinde değil hayat boyu sürmesi; program dışı etkinliklerin bir parçası. Ayrıntı.
İçerik çerçevesi
Programda ele alınan bilgi kümesi; “öğrenci ne bilmeli?” sorusunu cevaplar. Ayrıntı.
Kavramsal beceriler
Temel, bütünleşik ve üst düzey düşünme becerilerinden oluşan geniş beceri kümesi. Ayrıntı.
Kazanım
2018 programlarında dersin hedefine ağırlıkla verilen ad; sınırlarını belirleyen açıklamalarla birlikte yazılır. Ayrıntı.
Köprü kurma
Öğrencinin mevcut bilgi ve becerileri ile edinilecek olanlar, ayrıca günlük hayat deneyimleri arasında bağlantı kurulması. Ayrıntı.
O–Z
Okul temelli planlama
Zümre öğretmenler kurulunun ders kapsamında karar verdiği araştırma, proje, okuma gibi çalışmalara ayrılan süre; öğretmene programı uyarlama esnekliği tanır. Ayrıntı.
Okuryazarlık becerileri
Bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat okuryazarlıkları; sistem düşüncesiyle ilişkilendirilmiş programlar arası bileşen. Ayrıntı.
Ön değerlendirme
Öğrencilerin temel kabullere sahip olup olmadığının ve ilgi-ihtiyaçlarının belirlenmesi. Ayrıntı.
Öğrenci profili
Modelin hedeflediği “yetkin ve erdemli insan”ın on özelliği: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken, vatansever. Ayrıntı.
Öğrenme çıktısı
Ünite/tema/öğrenme alanındaki bilgi kümesinin bir alan becerisi ya da kavramsal beceriyle birleştirilmesiyle yazılan ders hedefi. Ayrıntı.
Öğrenme kanıtı
Öğrenme çıktılarının değerlendirilmesinde kullanılan, birden fazla türde (portfolyo, proje, sınav, gözlem vb.) ölçme-değerlendirme aracı. Ayrıntı.
Program dışı etkinlikler
Zihinsel, sosyal-duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimi destekleyen, eğitimi sınıf ve okul sınırlarının ötesine taşıyan etkinlikler. Ayrıntı.
Programlar arası bileşenler
Tüm derslerde sarmal olarak geliştirilen üç yapı: sosyal-duygusal öğrenme becerileri, Erdem-Değer-Eylem, sistem düşüncesi ve okuryazarlık. Ayrıntı.
Sistem düşüncesi
Karmaşık sistemleri ve sistem parçaları arasındaki ilişkileri anlama ve yönetmede kullanılan düşünme biçimi. Ayrıntı.
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
Benlik, sosyal yaşam ve ortak/birleşik becerilerden oluşan, duygu yönetimi ve ilişki kurma becerileri. Ayrıntı.
Süreç bileşeni
Bir becerinin adımlarından her biri (ör. KB3.2.SB1: problemi yapılandırmak); öğrenme çıktılarının yazılmasında referans noktasıdır. Ayrıntı.
Süreç detaylı program
Öğrenme çıktılarını, içeriği, öğrenme-öğretme süreçlerini ve ölçme-değerlendirme yöntemlerini tüm süreci rehberlik edecek biçimde tanımlayan program yapısı. Ayrıntı.
Temel beceriler
Karmaşık bir süreç gerektirmeden edinilen, gözlenebilen eylemler: saymak, okumak, yazmak, çizmek, ölçmek gibi. Ayrıntı.
Temel kabuller
Öğrencinin bir ünite/tema/öğrenme alanı için ihtiyaç duyacağı ön öğrenmeler. Ayrıntı.
Üst düzey düşünme becerileri
Bütünleşik becerilerden en az ikisini içeren üç beceri: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme. Ayrıntı.
Yetkin ve erdemli insan
Modelin nihai hedefi: belli bir alanda gerekli bilgi ve becerilere sahip (yetkin) ve ruhsal olgunluğa sahip (erdemli) birey. Ayrıntı.
Zenginleştirme
Akranlarından daha ileri düzeydeki öğrencilere genişletilmiş ve derinlemesine öğrenme fırsatları sunan farklılaştırma boyutu. Ayrıntı.