Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri
Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri, Maarif Modeli'nin programlar arası bileşenlerinden biridir. MEB, sistem okuryazarlığını dört bütünleşik beceriyle tanımlar ve dokuz okuryazarlık becerisini (bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik, sanat) bu sistem düşüncesiyle ilişkilendirir.
Neden sistem düşüncesi?
MEB metnine göre okuryazarlık, günümüz dünyasının karmaşıklığı ve bilgi bolluğu içinde önemli bir beceri hâline gelmiştir; sistem düşüncesi bu karmaşıklığı anlamada ve yönetmede etkili bir araç olarak öne çıkar. Sistem düşüncesinin bir parçası olarak okuryazarlık, bireylerin karmaşık sistemleri anlama ve bu sistemler arasındaki ilişkileri görebilme yeteneğini ifade eder.
Sistem düşüncesi dört durumun anlaşılmasını, eyleme ve davranışa dönüştürülmesini amaçlar: sistemin farkında olunması, sistemi oluşturan parçaların bilinmesi, parçalar arasındaki ilişkilerin belirlenmesi, sistemin amacının ve işlevinin anlaşılması.
Sistem okuryazarlığının bütünleşik becerileri
- Sistemin parçalarını belirleme
- Sistemi ve bileşenlerini çözümleme, sistemi yapılandırma
- Sistem davranışlarını tahmin eden araçları oluşturma/seçme/kullanma
- Sistemdeki problemleri çözme ve sistemlerin sürdürülebilirliği için geliştirdiği çözüm önerilerini eyleme dönüştürme
Dokuz okuryazarlık
Öğretim programlarında şu okuryazarlıklar sistem düşüncesinin bütünleşik becerileriyle ilişkilendirilerek yapılandırılmıştır: bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat okuryazarlığı. MEB'in örneği: bilgi okuryazarlığının bütünleşik becerisi olan “bilgi ihtiyacını fark etme”, sistem okuryazarlığının “sistemi ve bileşenlerini çözümleme” becerisiyle ilişkilendirilerek yapılandırılmıştır.
Programlarda yeri
Okuryazarlık becerileri; bütün derslerin farklı içerik formlarıyla beslenmesi, öğretim programlarının çeşitlendirilmesi ve zenginleştirilmesi gibi işlevlere sahiptir. Öğrenme çıktılarında vurgulanmayan, örtük bir yapıda ele alınır ve okul öncesinden başlayarak sarmal biçimde kazandırılması amaçlanır (programlar arası bileşenler).